Diễn từ nhận giải Nobel Văn học của Bob Dylan: Các ca khúc của tôi có phải là văn học?

Việc Bob Dylan thắng giải Nobel Văn học 2016 vừa qua đã gây xôn xao dư luận, bởi đây là lần đầu tiên Nobel Văn học được trao cho một nhạc sĩ. Liệu, “các ca khúc của tôi có phải là văn học?” – đấy cũng là suy tư của Bob Dylan trong bài diễn từ mới đây nhất.

VW1013_Bob_DYLAN

Huyền thoại âm nhạc thế giới Bob Dylan

Toàn văn Diễn từ nhận giải Nobel Văn học 2016 của Bob Dylan:

Chào buổi tối, tất cả mọi người. Tôi xin gửi lời hỏi thăm nồng nhiệt nhất tới các thành viên Viện Hàn lâm Thụy Điển và tất cả quý vị tham dự buổi lễ đêm nay.

Tôi xin lỗi vì không thể có mặt ở đây cùng mọi người, nhưng xin hiểu rằng tinh thần của tôi và niềm vinh dự được nhận giải thưởng uy tín này luôn ở bên các bạn. Được trao giải Nobel Văn học là điều tôi chưa bao giờ tưởng tượng hay nghĩ tới. Thuở nhỏ, tôi đã quen với việc đọc và thấm nhuần tác phẩm của những tác giả xứng đáng với danh hiệu này: Kipling, Shaw, Thomas Mann, Pearl Buck, Albert Camus, Hemingway. Những gã khổng lồ trong văn học, với tác phẩm được giảng dạy ở nhà trường, lưu trữ tại các thư viện khắp thế giới và được nhắc tới bằng lòng tôn kính, đã tạo được những ấn tượng sâu sắc. Tôi không thể ngờ, giờ đây, tôi được vinh danh trong danh sách những tên tuổi ấy.

Tôi không biết liệu có người đàn ông, phụ nữ nào từng nghĩ về vinh dự Nobel dành cho bản thân họ không, nhưng tôi cho rằng bất cứ ai viết một cuốn sách, làm một bài thơ, gầy một vở kịch, ở bất kỳ đâu trên thế giới cũng đều nuôi dưỡng giấc mơ thầm kín đó trong sâu thẳm. Có thể họ chôn giấu quá sâu tới độ không biết rằng có nó ở đó.

Nếu ai đó nói với tôi rằng tôi có cơ hội nhỏ nhất chiến thắng ở giải Nobel, tôi sẽ nghĩ tỷ lệ thắng chẳng khác gì đứng trên mặt trăng. Thời điểm tôi sinh ra và vài năm sau đó, không có ai trên thế giới được cho là đủ tốt để chiến thắng giải thưởng này. Thế nên, tôi nhận thấy, không quá một chút nào, rằng tôi đang ở trong một trường hợp hiếm hoi.

Tôi đang ngoài đường khi nhận được tin đáng kinh ngạc này. Tôi phải mất vài phút để diễn giải nó. Tôi bắt đầu nghĩ tới William Shakespeare, tượng đài văn học lừng lẫy. Tôi nghĩ bản thân ông ấy coi mình là một nhà soạn kịch. Ý nghĩ rằng mình đang viết văn chương không bắt đầu trong suy nghĩ của ông ấy. Ngôn từ của ông là dành cho sân khấu. Để nói ra chứ không phải để đọc. Khi ông viết Hamlet, tôi chắc rằng ông nghĩ tới nhiều điều như: “Diễn viên nào hợp đóng vai này?” “Lên sân khấu như thế nào?” “Tôi có thật sự muốn diễn nó ở Đan Mạch?” Không nghi ngờ gì, tầm nhìn và tham vọng sáng tạo là điều ông nghĩ trước nhất, nhưng cũng có những vấn đề trần tục hơn cần xem xét và giải quyết. “Tài chính đã sẵn sàng chưa?” “Có đủ chỗ ngồi tốt cho những người bảo trợ chưa?” “Kiếm đâu ra một cái sọ người?” Tôi dám cá rằng điều mà Shakespeare ít nghĩ tới nhất là câu hỏi “Đây có phải văn học?”

Ở tuổi thiếu niên, khi tôi bắt đầu viết các ca khúc, và thậm chí khi tôi bắt đầu có được tiếng tăm nhờ khả năng của mình, mong ước của tôi về những ca khúc này cũng chỉ trong chừng mực. Tôi nghĩ chúng có thể sẽ được nghe ở những quán cà phê hay hộp đêm, có thể sau đó là ở những nơi như Carnegie Hall hay London Palladium. Nếu mơ mộng hơn, tôi có thể tưởng tượng tới việc làm một bản thu âm và sau đó được nghe các ca khúc của mình trên đài phát thanh. Trong tâm trí tôi, đó thật sự là một phần thưởng lớn lao. Ghi âm và nghe ca khúc của mình trên đài phát thanh nghĩa là bạn đã chạm tới rất đông khán giả và rằng bạn có thể tiếp tục làm những gì mình dự định.

Rất vui, tôi đã làm những gì mình dự định trong một thời gian dài. Tôi thu âm hàng loạt ca khúc và chơi hàng ngàn buổi hòa nhạc trên khắp thế giới. Các ca khúc là trọng tâm của hầu hết những gì tôi làm. Chúng dường như đã tìm thấy chỗ đứng trong đời sống của nhiều người tại nhiều nền văn hóa khác nhau và tôi rất biết ơn điều đó.

Là một người biểu diễn, có một điều tôi phải nói. Tôi từng chơi trước 50.000 người và từng chơi trước 50 người. Tôi có thể nói với bạn rằng chơi cho 50 người là điều khó khăn hơn. 50.000 người có ít cá tính hơn, không như 50. Mỗi người là một cá nhân, một bản sắc riêng, một thế giới của riêng họ. Họ có thể cảm nhận mọi thứ rõ ràng hơn. Sự thành thật của bạn và liên quan đến tài năng sâu thẳm của bạn được công nhận. Thực tế rằng, Ủy ban Nobel là một nhóm rất nhỏ, gây ảnh hưởng tới tôi.

Cũng như Shakespeare, tôi thường bận rộn với việc theo đuổi những nỗ lực sáng tạo và quên với mọi khía cạnh trần tục của cuộc sống. “Ai là nhạc sĩ tốt nhất cho những ca khúc này?” “Liệu tôi đã ghi âm đúng phòng thu chưa?” “Ca khúc này đã chọn đúng âm điệu chưa?” Có những điều không bao giờ thay đổi, dù sau 400 năm.

Chưa lần nào tôi dành thời gian để hỏi bản thân mình, “Các ca khúc của mình có phải là văn học?”. Thế nên, tôi cảm ơn Viện Hàn lâm Thụy Điển, vì đã dành thời gian cân nhắc một câu hỏi như thế, và cuối cùng, đã đưa ra một câu trả lời tuyệt vời đến vậy.

Gửi lời chúc tốt đẹp nhất của tôi đến tất cả mọi người,

Bob Dylan.

Vì lý do cá nhân, Bob Dylan không thể đến tham dự Lễ trao giải Nobel tại Stockholm, Thụy Điển. Người thay ông đọc Diễn từ nhận giải là Đại sứ Mỹ tại Thụy Điển, bà Azita Raji. Patti Smith cũng có mặt tại buổi lễ để trình bày ca khúc A Hard Rain’s A-Gonna Fall của chủ nhân Nobel Văn học 2016.

* Toàn văn Diễn từ trên được dịch theo bản tiếng Anh Bod Dylan’s Nobel Prize Acceptance Speech được đăng trên tạp chí The New York Times ngày 10/12/2016.

Lã Thăng dịch

Từ khóa: