Indochine (1992): Bộ phim chân thực về một Đông Dương đã chết

Gần cuối phim, nhân vật Camille, con gái nuôi của Éliane Devries nói với bà ấy rằng: “Không còn Đông Dương nữa rồi”. Lúc đó, tôi chợt nhận ra lý do thật sự mình ngồi đây, coi bộ phim này, là để tìm lại hình ảnh về Đông Dương dưới góc nhìn chân thực nhất. 

Bộ phim đặt tựa đề Đông Dương, gợi ra một khu vực địa lý lẫn lịch sử không riêng Việt Nam. Nhưng xuyên suốt bộ phim chỉ có hình ảnh Việt Nam ngự trị ở đó. Điều này khiến tôi đặt ra một câu hỏi bâng quơ, phải chăng Việt Nam chính là “trái tim của Đông Dương”?

Éliane Devries  – người kể chuyện, và là người phụ nữ tuyệt vời mà tôi cảm phục, đã mở đầu dòng hồi tưởng của bà ấy: “Có lẽ tuổi trẻ là vậy, tin vào một thế giới không thể tách rời: đàn ông và đàn bà, núi và đồng bằng, con người và thánh thần, Đông Dương và nước Pháp”. Tôi xem đây là lời thoại mấu chốt, và lấy đó làm tâm thế suy tư về bộ phim, thế giới nên như thế nào?

dd2

Catherine Deneuve thủ vai nữ chính Éliane Devries, mẹ nuôi của Camille.

dd8

Sài Gòn, miền Nam Việt Nam thời Pháp thuộc (Indochine).

Khai thác đề tài tình yêu trong chiến tranh, Indochine phản ánh mối quan hệ yêu đương vô tình và trớ trêu khi hai mẹ con Éliane (mẹ) và Camille (con gái nuôi người Việt Nam) đều phải lòng sĩ quan Jean-Baptiste (Vincent Perez thủ vai). Người mẹ, Éliane đã chọn cách chôn vùi tình cảm của mình. Còn Camille (Phạm Linh Đan thủ vai) lại táo bạo từ bỏ cuộc hôn nhân quyền quý bị sắp đặt để lên đường, chạy theo tiếng gọi con tim.

Nhưng Indochine không đơn thuần là câu chuyện ái tình mà thông qua đó, phim mở ra góc nhìn rộng hơn về con người và mảnh đất Đông Dương. Đó là phẩm chất kiên cường của người Đông Dương; Đông Dương đẹp đẽ một cách tàn nhẫn; Đông Dương là nơi hội ngộ đa chiều kích giữa người Á Đông và châu Âu. Và, Đông Dương – dù thế nào – vẫn xứng đáng với cái tên của nó.

Lấy bối cảnh Việt Nam thời Pháp thuộc, Indochine phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa Pháp-Việt ở nhiều phương diện. Màu sắc độc đáo ấy được chuyển tải qua từng thước phim. Tôi thích thú khi thấy lại vẻ đẹp Việt Nam một thời, và ngưỡng mộ Pháp – một nền văn hóa trung tâm.

dd4

Cảnh dân chúng loạn lạc vào những năm 1945 (Indochine).

dd3

dd5

Những khung hình tuyệt đẹp về thiên nhiên Vịnh Hạ Long, Việt Nam.

Chiến tranh đã đi qua nhưng dư âm còn dai dẳng. Nó để lại bài học nhận thức không thể quên cho người Pháp, người Việt và cả thế giới. Nhưng chúng ta không thể mãi đổ lỗi cho quá khứ, cho một giai cấp, một chủ nghĩa, một chính phủ nào,… mà hãy tha thứ, cởi mở và sống tốt đẹp hơn.

Nỗi đau bị đô hộ buộc người Việt phải giải phóng. Nhưng điều đó không nói rằng, người Pháp sống trên đất Việt vui vẻ và dửng dưng. Nhiều người trong số họ tự nhận mình là “bóng ma của châu Âu”, và Jean-Baptiste có thể đã bị bóp nghẹt tinh thần nếu không có tình yêu của Éliane và Camille. Nhưng kết cục, đâu ai trong số họ – dù chọn đứng bên này hay bên kia – mà thoát khỏi nỗi buồn chiến tranh.

Cái chết của Jean-Baptiste nhưng một “câu hỏi mở” không lời đáp. Camille né tránh tất cả sau 5 năm bị cầm tù và chọn cách, đi theo lý tưởng cá nhân. Éliane – người phụ nữ nhân hậu và vị tha – mãi mãi ôm ấp tình yêu “vĩnh cửu” với bóng hình đã khuất.

Indochine thuộc kiểu phim tự sự, cốt truyện mạch lạc, góc hình đẹp và trau chuốt, trong đó có nhiều hình ảnh mang yếu tố biểu tượng, lãng mạn. Ở đó, cảnh vật Đông Dương hài hòa với tính cách con người Đông Dương, dù trong cảnh tăm tối vẫn hoang sơ, lộng lẫy khác thường.

dd7

Tuy thời lượng phim khá dài (2 giờ 40 phút), nhưng nếu khiên trì với nó, khán giả sẽ có những trải nghiệm sâu lắng về một quá khứ xa xôi, về một Đông Dương chỉ nghe nhưng chưa bao giờ thấy. Và tôi may mắn, đã ngồi đó xem đến phút cuối.

Cuối cùng, phim khép lại với một hơi thở “rất Pháp” – một nỗi buồn quyến luyến với thời gian. Tại thành phố Genève – mảnh đất của sự hòa giải, Éliane Devries đứng lặng lẽ nhìn ra bờ hồ. Bà ấy thanh thản giải phóng tâm hồn mình khỏi những trói buộc, khỏi những thời gian đã mất.

Bộ phim Indochine bản phục dựng HD 4K được công chiếu tại Việt Nam từ ngày 4/11/2016.
Hà Nội: Trung tâm Chiếu phim Quốc gia (NCC), Viện Pháp tại Hà Nội (L’Espace), BHD Vincom Nguyễn Chí Thanh, Rạp Tháng 8.
TP.HCM: BHD Icon 68, BHD Thảo Điền Q2, Galaxy Nguyễn Du, Cinestar.

Đinh Hoài Bảo

Từ khóa: