Tác phẩm văn học thị trường: Lý do nào vẫn tồn tại?

Văn học thị trường, để chỉ các tác phẩm văn học có nội dung đơn giản, dễ đoán, không chú trọng về thi pháp. Có nhiều ý kiến cho rằng, văn học thị trường không xứng đáng được gọi là văn học. Tuy nhiên, dù nhìn nhận ở góc độ nào, văn học thị trường vẫn là một góc không thể thiếu của bộ mặt văn chương hiện nay.

buon-lam-sao-buong

“Buồn làm sao buông” của Anh Khang – một tác phẩm nổi bật của dòng văn học đại chúng.

1. Sân chơi được mở rộng

Nếu văn học tinh hoa tỏ ra kén chọn thì văn học đại chúng lại cởi mở hơn. “Sân chơi văn học” giờ đây không chỉ dành riêng cho những ai được đào tạo, được rèn giũa mà còn cả cơ hội cho những người trẻ muốn sáng tác, đưa ước mơ “văn chương” đến nhiều người.

Tuy nhiên, “sân chơi văn học” càng mở rộng thì bản thân văn học càng gặp nhiều rủi ro. Một mặt, văn học đại chúng giúp thị trường văn học nội địa trở nên sôi động, đa dạng hơn, nhưng mặt khác, nó cũng dẫn đến xu hướng sáng tác dễ dãi, kiểm duyệt thiếu chọn lọc, và hơn hết, có thể tác động tiêu cực đến thị hiếu thẩm mỹ của công chúng.

2. Nương tựa vào truyền thông

truyen-thong

Truyền thông đóng vai trò quan trọng trong đời sống văn học, giúp độc giả nhanh nhạy hơn.

Truyền thông, báo chí là những phương tiện nhằm giới thiệu một tác phẩm văn học đến với công chúng một cách nhanh chóng. Tuy nhiên, nhiều người lại lạm dụng truyền thông để đáng bóng tên tuổi, kêu gọi độc giả cho mình, nhất là khi truyền thông đang có tác động mạnh mẽ đến dư luận hiện nay.

Có thể nói, bất kỳ một tên tuổi nào, một tác phẩm nào cũng cần đến “tiếng nói” của truyền thông. Nhưng làng văn lại thiếu vắng các bài phê bình khách quan và nghiêm túc. Do vậy, nhiều bài viết sáo rỗng, câu khách có điều kiện tung hoành, khiến cho một tác phẩm thị trường vốn đã “đại chúng” trở nên “đại chúng hơn”, gây “ảo giác” cho độc giả.

3. Doanh thu quyết định số phận

Một tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao nhưng mang lại doanh thu thấp (đối tượng độc giả bị giới hạn) thì rất có thể tác phẩm ấy sẽ bị “mất dạng” sau lần xuất bản đầu tiên. Ngược lại, các nhà xuất vẫn “ưu ái” phát hành các tác phẩm kém chất lượng nhưng lại mang về doanh thu “khủng”.

Điều này tạo nên một nguyên lý, tác giả chạy theo thị hiếu độc giả, và sẵn sàng “đóng gói” cái tôi cá nhân. Khác với các tác phẩm văn học tinh hoa vốn được sáng tác không vì lợi nhuận, văn học đại chúng lại chú ý đến chuyện này. Tác giả phải “câu” được lợi nhuận.

4. Nhiều chiêu trò ngoài văn học

qua-tang-kem

Nhiều món quà tặng kèm nâng cao “độ đại chúng”

Một cuốn sách có bìa đẹp, cách dàn trang hài hòa, phông chữ bắt mắt,… sẽ góp phần làm nên thành công của một tác phẩm ngay khi phát hành. Tuy nhiên, hình thức – ở mức độ nào đó, phải phản ánh được cái tinh thần của tác phẩm, chứ không phải hình thức cho có lệ.

Nhiều tác phẩm văn học bị “thị trường hóa” thông qua nhiều hình thức biến tấu, thậm chí gây phản cảm. Đến khi phát hành, các đơn vị lại sử dụng thêm nhiều chiêu trò quảng bá, tặng kèm các sản phẩm khác ngoài văn học. Nhiều độc giả đôi khi chọn mua một tác phẩm văn học không vì muốn có nó, mà chỉ để lấy móc khóa tặng kèm. Tác phẩm đôi khi trở thành món hàng ngoài cuộc.

5. Ai cũng như ai

Điểm qua hàng loạt tác phẩm của các tác giả chuyên viết ngôn tình, tản văn lãng mạn,… Bạn khó lòng có thể nhận thấy phong cách đặc trưng trong từng cây bút. Bởi đâu đó, vẫn xoay quanh tình yêu tan hợp, hoàng tử công chúa thơ mộng, trai tài gái sắc,… đến mức “vô thực”.

anh-khang-sach

Chủ đề tình yêu trở thành tâm điểm

Vẫn hệ thống từ vựng quen thuộc, nặng tính từ và xúc cảm miên man, văn học đại chúng hiện nay chủ yếu phục vụ đối tượng độc giả thanh thiếu niên. Sẽ rất hiếm các tác phẩm văn học đại chúng có tư tưởng lớn, có suy tư triết lý, có tầm nhìn sâu rộng, đan xen yếu tố hàn lâm.

Bên cạnh văn học tinh hoa là tâm điểm, văn học đại chúng là vòng tròn xoay quanh tâm điểm ấy. Cùng nhau, chúng tạo nên thị trường văn học phân cực, đa dạng và sôi nổi.

Bộn Bề Bôn Ba

Từ khóa: