Bài thơ “Đàn ghita của Lorca” trong sách Ngữ văn 12: Được giảng chưa đúng về Lorca?

Trong bài thơ Đàn ghita của Lorca của Thanh Thảo (SGK Ngữ văn 12, tập 1) có đề cập đến hình ảnh “cô gái ấy”. Kiến giải hiện nay cho rằng, cô gái ấy chính là Anna Maria – người yêu của nhà thơ Lorca. Tuy nhiên, đây có phải sự thật không khi giới tính của Lorca là nghi vấn suốt cả thế kỷ?

lorca

Chân dung nhà thơ thiên tài Federico García Lorca

Đàn ghi ra của Lorca là một bài thơ nổi tiếng của Thanh Thảo viết về tượng đài thơ ca, biểu tượng văn hóa của Tây Ban Nha Federico García Lorca, bị ám sát vào tháng 8/1936. Bài thơ được cho là “khó cảm” hơn hẳn so với các bài thơ khác trong chương trình Ngữ văn 12 hiện hành.

tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy

(Trích Đàn ghita của Lorca – Thanh Thảo)

Sự thật giới tính của Lorca đã khiến giới nghiên cứu văn học, tiểu sử gia, học giả… tốn rất nhiều giấy mực. Trong một thời gian dài, người ta đồn thổi câu chuyện tình đồng giới giữa nhà thơ này với Salvado Dali – một danh họa nổi tiếng của Tây Ban Nha. Tình cảm này được Lorca ghi lại qua bài Thơ tặng Salvador Dali.

Trong suốt 5 năm thường xuyên ghé nhà Dali, Lorca cũng quyến luyến em gái của Dali là Anna Maria. Tuy nhiên chuyện giữa họ sau đó không thành. Còn Dali, đã kết hôn với em gái của Paul Eluard (nhà thơ Pháp). Dù vậy, người ta vẫn tin rằng, giữa Lorca và Dali có mối quan hệ đặc biệt.

Tuy nhiên sau hơn 70 năm, người tình đồng giới thật sự của Lorca đã lộ diện, đó là nhà phê bình nghệ thuật Juan Ramírez de Lucas (lúc đó mới 19 tuổi). Điều này được xác nhận qua hộp đựng di vật mà Lucas để lại cho cô em gái năm 2010, bao gồm thư từ và các bài thơ mà Lorca gửi Lucas.

Với những gì được ghi lại cho thấy, Lorca và Lucas đã có một mối tình sâu sắc nhưng đầy đau khổ. Khi Tây Ban Nha xảy ra nội chiến, Lorca được báo rằng có nhiều kẻ muốn ám sát ông, nhưng ông không chịu rời đi do không có Lucas. Còn Lucas thì bị gia đình ngăn cản kịch liệt, không thể bỏ đi khi chưa đến 21 tuổi.

Trong bức thư, Lorca viết những dòng cho thấy sự tuyệt vọng của ông khi vỗ về Lucas: “Hãy luôn hy vọng ở anh. Anh là người bạn tốt nhất của em và anh đề nghị em không được phép trầm mình xuống sông tự vẫn”.

Giờ đây, khi mọi chuyện được làm sáng tỏ, phải chăng hướng giải quyết câu thơ “bầu trời cô gái ấy” trong bài thơ Đàn ghita của Lorca cũng nên thay đổi? Hoặc nên chăng, cần đề cập khía cạnh này khi nói về Lorca để có cái nhìn khác, chân thực hơn về cuộc đời thiên tài này.

Bởi lẽ, việc Lorca là người đồng giới không phải vấn đề nghiêm trọng! Vì ngày nay, người ta đọc thơ Lorca để thấy tài năng trác tuyệt và nhân cách cao thượng của Lorca chứ không phải để hiểu “giới tính” của ông ấy.

Hình ảnh “cô gái ấy” trong bài thơ Đàn ghita của Lorca của Thanh Thảo nên chăng, cần nhìn nhận lại, ở mức bạn bè, tri kỷ. Một người mà Lorca, rất có thể, phải xin lỗi, vì Anna Maria mãi mãi ôm ấp tình yêu dành cho Lorca. Còn Lorca mãi mãi không thể trở về vì bị ám sát.

Hiếm có bài giảng nào trên ghế nhà trường hiện nay thẳng thắn nói về giới tính thật của Lorca – dù đã biết hay chưa biết. Thực tế nếu có nói qua chuyện này cũng không ảnh hưởng đến tinh thần bài thơ Đàn ghi ta của Lorca, một Lorca của nghệ thuật và tự do.

Nhưng đây vẫn là điều nên nói, như sự tôn trọng đối với nhà thơ thiên tài này.

Lê A (tổng hợp)

Từ khóa: